Reflecteren met kinderen over kunst

‘De opvoeding heeft bittere wortels, maar haar vruchten zijn zoet.’ (Aristoteles)

Kinderen moeten leren om spiegelte reflecteren als we ze willen leren leren. Een goede manier om dit te doen is te beginnen met reflectie. En een fijn middel hiervoor is kunst. Eigen kunst, of kunst van een echte kunstenaar? Dat maakt uiteindelijk niet zoveel uit.

Waarom is kunst zo geschikt is om te gebruiken voor reflectie?

Dat komt omdat kunst een medium is waar gevoel en emotie doorgaans een plaats hebben en daardoor is kunst een goed middel om als object te gebruiken. Iedereen die echt naar kunst kijkt, zal daar iets van vinden, en wat hij of zij ervan vindt komt voort uit een overtuiging, of een ervaring, of een gevoel of …. en deze bronnen zijn interessant om over na te denken, om te bespreken.

Waarom zijn de bronnen interessant?

Omdat ze iets vertellen over waarom we dingen wel of juist niet doen als mens. Nu kunnen we ons afvragen of kinderen dit ook al weten en het antwoord op die vraag is: ‘Ja’ kinderen kunnen, met een beetje hulp, vertellen waarom ze iets mooi, lelijk, spannend, stom of… vinden. Het inzicht dat voortkomt uit een gesprek hierover is vaak te verbinden met een concrete situatie in het leven, en dus ook in het leren. Dus kunst is te gebruiken als een opstap, als een brug.

Waar kies je dan voor? Voor eigen kunst of van een kunstenaar?

Dat kan beide. Het voordeel van een eigen kunstwerk, is dat het ook aanleiding geeft om te praten over het proces dat het kind heeft doorlopen. Als we het over leren hebben is dat dus een belangrijk uitgangspunt. Het nadeel kan zijn dat de kans bestaat dat je blijft hangen bij enkel het proces. De kans is dan aanwezig, dat dit niet het proces van het kind is, maar dat van de leerkracht. Een voorbeeld: de leerkracht geeft de opdracht op een ‘kunstwerk’ te maken naar aanleiding van een verhaal in een boek. Het kunstwerk wordt gemaakt met klei. De doelstelling van de leerkracht is namelijk dat de kinderen leren om klei in verschillende vormen te vormen. Tijdens de reflectie over het proces vraagt de leerkracht vervolgens hoe het is gegaan? wat ging er goed? wat was lastig, waarom was dat lastig? wat gaan we de volgende keer anders doen? etc. Tot zover geen probleem. Het is een heel nuttig gesprek, zeker als je als leerkracht beseft dat je hier nog steeds bezig bent met jouw instructieproces. Wanneer wordt het dan een reflectiegesprek voor een kind? Dat komt als je aan een kind bijvoorbeeld vraagt: wat betekende het voor jou om dit te maken? waar moest je aan denken? waar moet je nu aan denken als je kijkt naar het resultaat? waar komen deze gedachten vandaan? etc. Nu kom je op een dieper niveau bij een kind. bovendien verplaatst het gesprek zich. Eerst staat het ‘onderwerp’ van de juf centraal en bij reflectie is het ‘onderwerp’ van het kind centraal. Soms kom je zo in gesprek over iets heel anders, en dat is goed! Soms gaat het daarentegen wel over klei. Hoe dan ook, de inhoud van het gesprek wordt bepaald door de leerling en niet meer door de leeraar.

Waarom kiezen voor kunst van een kunstenaar? Als je het lastig vindt om de stap van proces naar betrekking te maken kan je beter kiezen voor kunst van een ander. Want je kunt natuurlijk wel vragen wat de kunstenaar heeft bedoeld met het schilderij. maar echt weten we dat natuurlijk niet. Het is dan dus veel leuker om met kinderen te praten over wat zij zien, vinden en voelen. Er komt een thema en dat wordt dan dieper besproken. Kinderen leren dan steeds beter, elke keer dat ze dergelijke gesprekken voeren, om te reflecteren over wie ze zelf zijn, of hoe ze zelf in die situatie zouden reageren. Kunst van een ander, betekent dus afstand het betekent ook veel inzichten en dus veel materiaal om mee te werken.

Wat heb je nodig om te reflecteren over kunst?

Om dit te doen, zijn vaardigheden nodig van een leerkracht die niet gelijk zijn als de vaardigheden voor het lesgeven. De leraar moet zijn mening aan de kant zetten en ruimte geven aan de kinderen, waar ruimte niet betekent: ‘doe maar waar je zin in hebt en neem alle tijd die er nodig is’. Nee, het betekent vrij bewegen binnen de grenzen die gegeven worden. De leraar moet de grenzen bewaken en tegelijk de ruimte geven om af te wijken van zijn onderwerp. Dit is te leren. Daarom geeft ik aan docententeams workshops en trainingen, of begeleid ik intervisie’s over dit onderwerp.

Ben je geïnspireerd? neem dan gerust contact met me op.

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Dit bericht is geplaatst in Kunst met de tags , , , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *